Bij Brinkman Uitgeverij vinden we gendergelijkheid in het onderwijs belangrijk. Zeker in het ICT vakgebied, dat nog steeds wordt gezien als een mannenwereld. Op 9 februari vond de International Day of Women in Science plaats in Leiden. Omdat we deze dag een warm hart toedragen blikken we in dit artikel met bewondering terug op hoe vrouwen zich het recht op onderwijs hebben verworven.

Hoger onderwijs voor vrouwen is een relatief nieuw fenomeen dat in de westerse wereld pas in de twintigste eeuw normaal werd. Dat vrouwen nu in veel landen zonder problemen hoger onderwijs mogen volgen is te danken aan een aantal dappere, pionierende vrouwen die zich niet lieten afschrikken door de mannelijke academici.

Heel lang geleden

In Sparta, in het Oude Griekenland, was het rond de zevende eeuw voor Christus verrassend genoeg heel gewoon dat vrouwen dezelfde opleiding kregen als mannen. Dit blijkt ook in Oud-India het geval geweest te zijn. Mannen en vrouwen gingen ook niet gescheiden naar school maar kregen gemengd les. Toch was dit niet overal zo. In andere delen van Griekenland werden vrouwen enkel bij uitzondering toegelaten tot het onderwijs, waar de bekende Lastheneia en Hypatia voorbeelden van zijn. Ook in het oude China kregen vrouwen enkel les in etiquette en was onderwijs weggelegd voor mannen.

De Middeleeuwen

Tot in de Middeleeuwen veranderde er weinig, ondanks dat rond het jaar 1000 de eerste universiteiten werden opgericht. Zelfs de colleges die door vrouwen werden gesticht, zoals de colleges van Lady Maragert Beaufort in Cambridge en van Jeanne van Navarre in Parijs, lieten geen vrouwen toe. Een frustrerende zaak voor menig vrouw in die tijd en de enige oplossing was dan ook om in het klooster te gaan. Van de vrouw werd namelijk verwacht dat ze moeder zou worden en aangezien veel kinderen door de kerk op prijs werd gesteld, was er weinig tijd voor iets anders. Door non te worden kon de intelligente vrouw aan dit lot ontsnappen en toch genieten van de educatie die de nonnen werd geboden.

De bekendste vrouwen uit die tijd zijn dan ook nonnen. Denk aan Hildegard von Bingen, die belangrijk werk creëerde voor de geneeskunde en Sor Juana Ines de la Cruz, een Mexicaanse dichteres. De Spaanse Juliana Morell werd ook non, maar genoot haar educatie aan de universiteit. Haar invloedrijke vader vond het namelijk erg belangrijk dat ze net zo goed presteerde als een man en stond erop dat ze aan de universiteit werd toegelaten. Zo geschiedde en na haar examen te hebben afgelegd in het bijzijn van de paus, werd ze de eerste vrouw in de geschiedenis met een universitair diploma, dat ze behaalde in 1608.

Twintig jaar later ontving taalkundige Anna Maria van Schuman haar diploma aan de Universiteit Utrecht, maar tijdens haar opleiding mocht ze enkel college bijwonen van achter een gordijntje, zodat haar mannelijke medestudenten haar niet zouden zien.

Achttiende en negentiende eeuw

In de achttiende en negentiende eeuw doken er steeds meer vrouwelijke activisten op, voor en tijdens de Eerste feministische golf. Zo schreef Emma Hart Willard, die een belangrijke stempel drukte op het onderwijs in de Verenigde Staten, dat het belangrijk was dat de vrouw goed werd opgeleid, zodat de nieuwe Verenigde Staten konden steunen op intelligente moeders.

Pas in de negentiende eeuw kwam het onderwijs voor vrouwen echt van de grond. In 1873 stichtten Emily Davis en Barbra Bodichon het Girton College in Cambridge. Een college waar alléén vrouwen werden toegelaten. Dit college werd pas in 1948 officieel erkend door de Universiteit van Cambridge. Rusland was in de negentiende eeuw haar tijd vooruit: het was de plek voor vrouwen om hoger onderwijs te volgen in vakken die normaal alleen voor mannen waren weggelegd, zoals medische vakken.

Vandaag

Na de Tweede Wereldoorlog, tijdens de Tweede feministisch golf, werden vrouwen steeds vaker toegelaten tot het hoger onderwijs. Het was ook vanaf dit moment dat er steeds meer vrouwen de werkvloer op stroomden. Gemiddeld volgen er op dit moment meer vrouwen dan mannen hoger onderwijs, al blijven de bètavakken daarin achter.

Dat maar weinig meisjes kiezen voor een bètastudie heeft onder andere te maken met een gebrek aan vrouwelijke rolmodellen, waardoor meisjes de mogelijkheid om in de ICT te werken minder snel overwegen. Dat is zonde, want veel vrouwen laten daardoor hun talenten onbenut. Daarnaast is het jammer om economische redenen: voor veel complexe maatschappelijke vraagstukken zijn divers samengestelde groepen mensen onmisbaar om tot nieuwe zienswijzen en oplossingen te komen.

International Day of Women in Science – 9 februari

Op zaterdag 9 februari vond de International Day of Women in Science plaats in Leiden. Deze dag wordt jaarlijkse door de Verenigde Naties georganiseerd. Ter ere van deze dag organiseerde de Universiteit Leiden samen met het VHTO en de Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie een feestelijke dag voor vrouwelijke wetenschappers, promovendi, studenten en scholieren. Een dag vol prominente sprekers, workshops, experimenten en vrolijke-zijactiviteiten die bijdragen aan het dichten van de bestaande gender gap in het bètavakgebied.